Polish Printmaking

20.08.2009

Wystawa Muzeum Polskie w Ameryce. Zbiory graficzne po raz pierwszy prezentowana w Polsce

Muzeum Polskie w Ameryce ZBIORY GRAFICZNE

Muzeum Polskie w Ameryce. Zbiory graficzne

wrzesie?? - grudzie?? 2009, Kamienica Szo??ayskich, Muzeum Narodowe w Krakowie
wernisa??: 17 wrze??nia 2009, 18:00

Na tropie skarb??w

Zdumiewaj?ce jest, jak bogat? i dot?d nieznan? kolekcj? grafiki polskiej mo??na znale??? w Stanach Zjednoczonych, w najwi?kszej metropolii ??rodkowego Zachodu. W Chicago powo??ano w 1935 roku Muzeum Polskie w Ameryce, dzi?? jedno z najstarszych i najwi?kszych muze??w etnicznych w USA. Przechowuje si? w nim ponad 1000 grafik datowanych od ko??ca XVII wieku po XXI stulecie, mi?dzy innymi takie rarytasy jak 20 prac ocala??ych z Pawilonu Polskiego na Mi?dzynarodowej Wystawie w Nowym Jorku 1939-1940. To w stanie Illinois zachowa??y si? ryciny, kt??re s? prawdziw? rzadko??ci? w Polsce, r??wnie?? dlatego, ??e w niekt??rych przypadkach dorobek tw??rcy uleg?? zniszczeniu w Europie w czasie II wojny ??wiatowej.

Muzealnik mo??e poczu? si? tu jak odkrywca skarb??w, gdy anonimowa grafika okazuje si? drzeworytem z przedstawieniem Chrystusa w Ogrojcu datowanym na XVII wiek. Podobnych ol??nie?? by??o wi?cej podczas katalogowania zbioru: odnaleziono w zakamarkach magazyn??w akwaforty Daniela Miko??aja Chodowieckiego, litografi? Stanis??awa Szukalskiego czy linoryty J??zefa Gielniaka. Notabene ??adna z prac nie by??a wymieniona w jakimkolwiek spisie inwentaryzacyjnym MPA.

A?? trudno uwierzy?, ??e tak cenny i r????norodny zesp???? nie doczeka?? si? wcze??niej uporz?dkowania i oceny warto??ci. Powo??ana kilka lat temu na kustosza dzia??u grafiki Monika Nowak z entuzjazmem pioniera przyst?pi??a do opracowania kolekcji, kontynuuj?c prac? rozpocz?t? przez poprzednik??w Bohdana G??rczy??skiego i Gra??yn? Ruszczyk. W efekcie fascynuj?cych odkry? zrodzi?? si? pomys?? na zorganizowanie wystawy w presti??owym Muzeum Narodowym w Krakowie prezentuj?cym zbiory polskie z zagranicy w cyklu Skarby kultury polskiej na emigracji.

Dzi?ki wsparciu finansowemu ze strony Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, kt??re pozyskali dyrektor MPA Jan M. Lory?? oraz dyrektor Muzeum Narodowego w Krakowie Zofia Go??ubiew uda??o si? zrealizowa? projekt. Kurator i pomys??odawczyni wystawy Monika Nowak wybra??a w Chicago 120 najciekawszych grafik 65 artyst??w z lat 1919-1995, zestaw uznany przez kuratora krakowskiego Magdalen? Czubi??sk? za godny prezentacji. Obiekty poddano konserwacji i profesjonalnie oprawiono w Krakowie. Ekspozycj? zaaran??owa??a Ewa Morzyniec.

Plejada gwiazd

Poprzez dzie??a wybitnych tw??rc??w mo??na prze??ledzi? na wystawie rozw??j polskiej grafiki warsztatowej XX wieku. Od W??adys??awa Skoczylasa (drzeworyt Taniec zb??jnicki z 1919), Tadeusza Cie??lewskiego syna, Tadeusza Kulisiewicza, Stanis??awa Ostoi Chrostowskiego i Edmunda Bart??omiejczyka po Konrada Srzednickiego, Jerzego Panka, J??zefa Gielniaka, Stanis??awa W??jtowicza i Witolda Kali??skiego (linoryt Lekki jak balon z 1995). Dodatkow? atrakcj? pokazu jest mo??liwo??? poznania tak??e dzie?? mistrz??w osiad??ych na emigracji, Stefana Mro??ewskiego czy Stanis??awa Szukalskiego.

Brak wyra??nego profilu kolekcji wynika st?d, ??e grafiki trafia??y do Muzeum przypadkowymi drogami ?? wraz z du??ymi spu??ciznami lub jako dary, tak??e od samych artyst??w. Drugim zasadniczym ??r??d??em pochodzenia jest donacja rz?du polskiego z 1966 roku. W??wczas oficjalnie Muzeum przej???o na w??asno??? cz???? z 11 000 (sic!) obiekt??w z Pawilonu Polskiego na Mi?dzynarodowej Wystawie w Nowym Jorku 1939-1940, kt??re w Stanach Zjednoczonych zatrzyma?? wybuch wojny. Stanowi? one trzon kolekcji od 1941 roku, kiedy do Chicago wys??ano z Nowego Jorku 13 wagon??w towarowych, ka??dy wa???cy 50 ton. Z 81 grafik 41 artyst??w wymienionych w Katalogu Oficjalnym Dzia??u Polskiego na Mi?dzynarodowej Wystawie w Nowym Jorku 1939 ocala??o w Muzeum do dzi?? zaledwie 20 prac 16 artyst??w. Na mocy aktu darowizny plac??wka wzbogaci??a si? tak??e w 1966 roku o wyb??r 26 obraz??w i 56 grafik z lat 50. i 60. XX wieku.

Niezwykle frapuj?ce jest odkrywanie nowych fakt??w. Muzeum Polskie w Ameryce posiada najwi?kszy zbi??r prac Marii Werten (1888-1949), pochodz?cej z Warszawy graficzki, rysowniczki, malarki i popularyzatorki sztuki polskiej w USA, nieznany jak si? okazuje w Polsce. Potwierdza to wybitny krytyk teatralny, literat i jednocze??nie siostrzeniec artystki, Jan Kott, kt??ry w artykule z 2000 roku napisa??, ??e ocala?? zaledwie jeden jej obraz. To nieprawda. Spu??cizna Marii Werten obejmuje prawie 400 prac. Nawet w przewodniku muzealnym z 2003 roku dane s? niepe??ne. W Archiwum MPA znajduj? si? ponadto rewelacyjne dokumenty dotycz?ce artyst??w osiad??ych na emigracji w Kalifornii, mi?dzy innymi r?kopisy list??w Marii Werten oraz Stanis??awa Szukalskiego. Archiwalia przekaza??a Muzeum Valerie Hunken, c??rka aktora i dziennikarza Leonidasa Dudarewa-Ossety??skiego.

W zbiorach Muzeum przechowywane s? te?? litografie, akwarele i rysunki student??w ASP w Warszawie z lat 20. i 30. XX wieku, mi?dzy innymi J??zefa Puchalskiego i L. Brzezi??skiej (tak jest sygnowana praca). L. Brzezi??ska stanowi??a pocz?tkowo zagadk?. Okaza??o si? jednak, ??e w katalogu Wystawy Nowojorskiej z 1939-1940 wyst?puje w??r??d ceramik??w Lucy Brzezi??ska. Id?c tym tropem ?? podczas kwerendy w Polsce - zosta??a odnaleziona w warszawskim Archiwum ASP teczka biograficzna ?ucji Lucy Klary Brzezi??skiej z domu Gawro??skiej, uczennicy Edmunda Bart??omiejczyka. W Muzeum Narodowym w Warszawie skatalogowany jest drzeworyt barwny graficzki z 1934 roku. Obecnie znane s? zaledwie dwie prace artystki, ta druga jest w??a??nie w Chicago.

Muzeum dumne jest z posiadania rycin o tematyce architektonicznej Stanis??awa Raczy??skiego (1903-1982), kt??ry studiowa??a w Poznaniu i wyda?? w 1928 roku tek? graficzn? z??o??on? z 10 drzeworyt??w. Pierwszy egzemplarz cyklu zosta?? zakupiony do zbior??w prywatnych Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. W wi?kszo??ci dorobek artysty uleg?? zniszczeniu podczas II wojny ??wiatowej, ale kilka drzeworyt??w ocala??o w Muzeum Polskim w Ameryce.

Wspaniale zachowa?? si? tak??e drzeworyt Mariana Puchalskiego (1912-1970) Stacja M?ki Pa??skiej z 1943 roku, wykonany w obozie jenieckim Woldenberg. Puchalski wykona?? w oflagach kilkadziesi?t drzeworyt??w, by?? nawet cz??onkiem Ko??a Artyst??w Plastyk??w w obozach jenieckich.

Ciekawa jest reprezentacja prac z lat 50. XX wieku, kt??ra dotar??a do Chicago oko??o 1957 roku wraz z wystaw? grafik Stefanii Dretler-Flin, Mieczys??awa Wejmana i Jerzego Panka.

Nie uda si? wspomnie? o wszystkich artystach czas??w powojennych, kt??rych grafiki trafi??y do zbior??w Muzeum wraz z dzie??ami Stanis??awa W??jtowicza, J??zefa Gielniaka, Mariana Maliny, Stefana Suberlaka, Haliny Chrostowskiej-Piotrowicz, Andrzeja Pietscha czy Stanis??awa Fija??kowskiego.

Koniec anonimowo??ci

Nie by??o wcze??niej publikacji na temat ca??ego zbioru grafiki Muzeum Polskiego w Ameryce. Tym cenniejsze jest to, ??e wystawie towarzyszy pi?knie wydany katalog, licz?cy 250 stron bogato ilustrowany album, kt??ry jest te?? prezentacj? plac??wki. Wydawnictwo pod redakcj? Magdaleny Czubi??skiej zawiera mi?dzy innymi tekst Ma??gorzaty Kot po??wi?cony historii MPA oraz Moniki Nowak, po raz pierwszy omawiaj?cy tak szczeg????owo kolekcj? grafiki.

Ekspozycja chicagowska zosta??a przygotowana nie tylko w ramach cyklu Skarby kultury polskiej na emigracji, ale tak??e wpisana zosta??a w program Mi?dzynarodowego Triennale Grafiki, Krak??w 2009 oraz serii prezentacji Muzeum Narodowego w Krakowie zatytu??owanej Ameryka, Ameryka. Ameryka??ski sen jest jednym z najwi?kszych projekt??w muzealnych w Polsce ?? obejmuje sze??? wystaw oraz interdyscyplinarny program edukacyjny realizowany w r????nych cz???ciach miasta. Postanowiono w ten spos??b uczci? 90. rocznic? nawi?zania polsko-ameryka??skich stosunk??w dyplomatycznych. Patronat nad pokazami sztuki, wyk??adami, koncertami i przegl?dami film??w obj??? ambasador Stan??w Zjednoczonych w Polsce. Wystaw? grafiki z Chicago b?d? mogli zobaczy? tak??e go??cie Kongresu Kultury Polskiej, kt??ry odb?dzie si? w Krakowie od 23 do 25 wrze??nia 2009 z udzia??em ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego.

Wernisa?? prezentacji grafiki z kolekcji Muzeum Polskiego w Ameryce zaplanowano na 17 wrze??nia o 18:00 w Kamienicy Szo??ayskich. Na pocz?tku 2010 roku wystaw? zobacz? mieszka??cy Wroc??awia, a nast?pnie Chicago. Nigdy dot?d MPA nie mia??o szansy na tak rozleg??? akcj? promocyjn?.

Muzeum Polskie w Ameryce istnieje ponad 70 lat, czas najwy??szy wy??oni? z ukrycia i udost?pni? tajemnicz? do tej pory, a tak interesuj?c? kolekcj? grafiki, zgodnie z maksym? instytucji: Zachowujemy przesz??o??? dla przysz??o??ci.

By?? tu Barack Obama

Muzeum Polskie w Ameryce, to aktywne centrum kultury polskiej w Stanach Zjednoczonych z fantastyczn? kolekcj? sztuki, bibliotek? i archiwum. Przewodnik turystyczny Fodor??s umie??ci?? plac??wk? w??r??d 25 najwa??niejszych atrakcji Chicago w 2007 roku, wymieniaj?c w??r??d pere?? monumentalny witra?? wed??ug projektu grafika Mieczys??awa Jurgielewicza Symbol Polski odrodzonej sprzed 1939 roku, jeden z najwi?kszych witra??y o tematyce ??wieckiej w Ameryce P????nocnej. Zbi??r sztuki art deco w MPA przyci?ga kolekcjoner??w i pasjonat??w z ca??ego ??wiata.

Wiele s??aw odwiedzi??o to miejsce, takich jak senator Barack Obama, obecny prezydent USA, gwiazdor Hollywood Gene Hackman, kardyna?? Karol Wojty??a, p????niejszy papie?? Jan Pawe?? II, prezydent Lech Wa???sa, genera?? W??adys??aw Sikorski, premierzy Ignacy Jan Paderewski i Tadeusz Mazowiecki, artystka o mi?dzynarodowej renomie Magdalena Abakanowicz, mistrz boksu Andrzej Go??ota, a nawet dru??yna pi??karska Legia Warszawa.

Mimo, ??e ekspozycja sta??a wymaga nowej aran??acji (podobnie strona internetowa), to obiekty niezmiennie budz? zachwyt i zaskakuj? zwiedzaj?cych. S? w Muzeum nieznane w Polsce dzie??a artyst??w z podr?cznik??w historii sztuki: obrazy Olgi Bozna??skiej, Wojciecha Kossaka, Witkacego i Jerzego Nowosielskiego, rze??by Stanis??awa Ostrowskiego i Alfonsa Karnego, rysunki Cypriana Kamila Norwida i Feliksa Topolskiego, plakaty Stefana Norblina i Tadeusza Gronowskiego. Przechowuje si? pukiel w??os??w Tadeusza Ko??ciuszki oraz akwarele jego autorstwa, bo by?? tak??e utalentowanym malarzem, pami?tki powi?zane z Helen? Modrzejewsk?, tak zaskakuj?ce jak dwie g??owy portretowe aktorki (elementy manekin??w) wykonane przez bratanka, rysownika i plakacist? W??adys??awa Teodora Bend?. Jest z??ote pi??ro Ignacego Jana Paderewskiego, kt??rym podpisany zosta?? ?? wed??ug tradycji - traktat wersalski w 1919 roku. Zobaczy? mo??na sanie Marii Leszczy??skiej z 1703 roku. W Archiwum przechowuje si? listy polskich kr??l??w, na przyk??ada Jana Kazimierza, kolekcj? map, w tym z widokiem Krakowa z 1493 roku, dokumenty rekrutacyjne ochotnik??w do Armii Polskiej we Francji z czas??w I wojny ??wiatowej oraz cenne fotografie dokumentuj?ce ??ycie emigracji. Biblioteka - licz?ca a?? 100 000 tom??w - posiada zbi??r nie tylko wsp????czesnych publikacji, ale te?? starodruk??w z XVI, XVII i XVIII wieku oraz bogat? kolekcj? polonijnych czasopism z wielu kraj??w.

Cz?sto odbywaj? si? w MPA wieczory autorskie, odczyty, uroczysto??ci. Niedawno go??ci?? Alex Storo??y??ski, laureat nagrody Pulitzera, kt??ry napisa?? bogat? w nieznane wcze??niej fakty ksi???k? o Tadeuszu Ko??ciuszce. Wkr??tce planowane jest wydanie polskiego t??umaczenia.

Polskie przebudzenie

Pomimo niewielkiego zespo??u pracownik??w i bardzo niskiego bud??etu, instytucja t?tni ??yciem, staraj?c si? przyci?gn?? przede wszystkim m??odych ludzi, nie tylko Polak??w, ale te?? Amerykan??w. Organizowane s? wystawy m??odej sztuki polskiej. Sukcesem by??a niedawno przygotowana prezentacja wsp????czesnej grafiki polskiej w ramach mi?dzynarodowej konferencji graficznej, na kt??r? do Chicago przyjecha??o 1600 delegat??w ze ??wiata. Na wernisa??u pojawi??o si? ponad 400 os??b, obecni byli tak??e arty??ci krakowscy, wydano katalog. W prasie ameryka??skiej ukaza??y si? pochlebne recenzje, na przyk??ad w Time Out Chicago o nak??adzie 70 000 egzemplarzy. Na 2010 rok zaplanowano pokaz plakat??w student??w uczelni artystycznych w Polsce, kt??ry odb?dzie si? w Muzeum Polskim w Ameryce w trakcie dorocznych presti??owych chicagowskich targ??w sztuki Artropolis. Ten rozmach nie by??by mo??liwy bez pomocy finansowej z kraju w postaci grant??w ze strony Senatu RP, Stowarzyszenia Wsp??lnota Polska, Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Konsulatu RP w Chicago. Dzi?ki wsparciu z Departamentu do spraw Polskiego Dziedzictwa Kulturowego za Granic? w najbli??szych latach uka??e si? album z w??a??nie inwentaryzowanymi ??wietnymi plakatami z czas??w I i II wojny ??wiatowej oraz art deco, a tak??e katalog wszystkich grafik znajduj?cych si? w Muzeum Polskim w Ameryce. Obie publikacje b?d? cz???ci? nowej serii wydawniczej Poza krajem, nale???cej do programu Rejestracja Zbior??w Polskich za Granic?. Na takie opracowanie czekaj? obrazy, rze??by, archiwalia??

Przez lata polscy emigranci w Stanach Zjednoczonych pomagali rodakom w ojczy??nie, niespodziewanie ameryka??ski sen zamieni?? si? w polskie przebudzenie.


Monika Nowak
kustosz Dzia??u Grafiki Muzeum Polskiego w Ameryce

Muzeum Polskie w Ameryce. Zbiory graficzne
wrzesie?? - grudzie?? 2009, Kamienica Szo??ayskich, Muzeum Narodowe w Krakowie
wernisa??: 17 wrze??nia 2009, 18:00

stycze?? - luty 2010, Muzeum Miejskie Wroc??awia
lipiec - sierpie?? 2010, Muzeum Polskie w Ameryce, Chicago



dodatkowe informacje:
www.muz-nar.krakow.pl
www.amerykanski-sen.pl
www.triennial.cracow.pl
www.polishmuseumofamerica.org



The Polish Museum of America Graphic Art Collection exhibited for the first time in Poland

It is incredible that such a rich and relatively unknown collection of Polish graphic art can be found in a Midwest metropolis of the United States. Founded in 1935, the Polish Museum of America is one of the oldest and largest ethnic museums in the United States. It is a center of Polish cultural activity and home to a library, archives and a unique collection of art.

The Museum?s collection includes over 1000 prints ranging from the 17th to the 21st century, with an emphasis on prints of the 1920s and 1930s. Many of the prints are extremely rare due to the fact that most works on paper in Poland were destroyed during the Second World War.

The Polish Museum of America, in cooperation with the National Museum in Krakow and with financial support from the Ministry of Polish National Culture and Heritage, has prepared an exhibition of graphic works by artists dating from 1919 to 1995. Of particular interest are works selected from the Polish Pavilion at the New York World?s Fair of 1939-1940 and the postwar period of the 1950s and 1960s. Artists represented include Jerzy Panek, Jozef Gielniak and Stanislaw Wojtowicz and prominent ?migr?s Stefan Mrozewski and Stanislaw Szukalski.

The pieces on exhibit were repaired and conservation was undertaken in Krakow. Ewa Morzyniec designed the exhibition. The curator from the Polish Museum of America was Monika Nowak, who originally had the idea for this project, and the curator from the National Museum in Krakow was Magdalena Czubinska.

To this day, there has not been any publication documenting the entire collection of the Polish Museum of America. Therefore, it is worth noting that this exhibition is accompanied by a 250 page illustrated catalog which details not only the contents of the exhibit, but also the background of the collections at the Polish Museum of America. Edited by Magdalena Czubinska, the catalog contains an essay by Malgorzata Kot about the Museum?s history and a text discussing the graphic collection by Monika Nowak.

The exhibition is arranged in conjunction with: the International Print Triennial in Krakow, 2009; an ongoing exhibit at the National Museum in Krakow, Treasures of Polish Culture Abroad; and the America, America series. The exhibition?s opening reception will be attended by representatives from the PMA and will take place September 17th at 6:00 pm on Kamienica Szolayskich, Poland. The exhibit will be displayed in Wroclaw and Chicago in 2010.


The Polish Museum of America Graphic Art Collection

September ? December 2009, Kamienica Szolayskich,
National Museum in Krakow
Opening reception: September 17, 2009, 6:00 pm

January ? February 2010, Municipal Museum in Wroclaw
July ? August 2010, Polish Museum of America in Chicago


For more information please visit:
www.wspolnota-polska.org.pl
www.artinfo.pl
www.muz-nar.krakow.pl
www.amerykanski-sen.pl
www.triennial.cracow.pl
www.polishmuseumofamerica.org

  • 20.08.2009